Standplaats: zon, schaduw, wind en beschutting

Volle zon

Volle zon betekent minstens zes uur directe zon in de zomer, niet een tuin die 'licht' aanvoelt. Een zuidmuur telt extra: de muur geeft warmte terug en de grond droogt sneller uit dan een open veld met evenveel zonuren. Lavendel, tijm, zonnehoed en rozen horen in die categorie, mits de bodem bij ze past.

Zon op zand is een andere plek dan zon op klei. Op zand moet je droogtetolerante soorten kiezen of water geven. Op klei blijft de zonplek in het voorjaar lang koud en nat, en juist dat natte doodt mediterrane planten, niet de vorst.

Halfschaduw

Halfschaduw is een deel van de dag zon, of een open kroon die de zon breekt. Ochtendzon en middagschaduw is voor veel bladplanten de vriendelijkste variant. Hortensia, vrouwenmantel en japanse-esdoorn doen het daar beter dan in de volle middagzon.

De schaduw van een gebouw is harder dan de schaduw van een berk. Achter een noordmuur blijft het koeler en droger, omdat regen vaak niet tot tegen de gevel komt. Meet dat met een regenmeter of gewoon door na een bui te voelen, in plaats van de plek op een plattegrond 'halfschaduw' te noemen.

Schaduw

Schaduw is niet één ding. Vochtige schaduw naast een sloot kan astilbe en hosta dragen. Droge schaduw onder een volwassen beuk is arm aan licht én aan water. Daar houdt bijna geen borderplant het uit, behalve soorten die met weinig genoegen nemen, zoals klimop als bodembedekker.

Bladverliezende bomen geven in het voorjaar licht en in de zomer schaduw. Dat is precies de plek van stinzenplanten en van sneeuwklokje en lelietje-van-dalen. Een wintergroene boom houdt het hele jaar donker; daaronder blijft de keuze klein.

Wind

Wind droogt blad sneller uit dan de zon alleen. Aan de kust en op een hoek van een flat is de plantkeuze smaller: lage, taaie soorten, en bomen die niet hol worden van een constante druk. Een japanse esdoorn op een dakterras verbrandt aan de randen ook als de pot vochtig is.

Een haag als windbreker werkt beter dan een dichte schutting. Een schutting laat de wind eroverheen vallen en veroorzaakt wervels erachter. Een haag van haagbeuk of meidoorn remt de wind zonder een koude val te maken.

Beschutting

Beschutting is warmte en luwte, vaak tegen een zuid- of westmuur. Dat verlengt het seizoen voor een peer in leivorm en voor kuipplanten. Het vergroot ook de kans op late vorstschade: een muur die overdag opwarmt, laat knoppen te vroeg uitlopen.

Zet geen plant die natte winters haat, zoals lavendel, in de luwte van een dakgoot die lekt. Beschutting tegen wind helpt alleen als de bodem ook klopt. Lees daarom daarna de gids over grondsoort en water.

De plek lezen voor je koopt

• Noteer op een zonnige dag in juni waar de schaduw om 10, 13 en 16 uur valt.
• Graaf een gat van dertig centimeter en kijk of het na een bui leegloopt.
• Voel of de grond na twee droge weken nog koud en plakkerig is of juist stof.
• Kijk naar wat er al groeit. Mos en algen wijzen op nat en donker; alleen sedum en tijm op droog en zonnig.

Pas daarna kies je in de soortengids op zon, grond en water. Een plant die op papier winterhard is, overleeft een kuil met klei niet vanzelf. De winterhardheid hangt aan de standplaats vast.