Gewone es (Fraxinus excelsior). No machine-readable author provided. MPF assumed (based on copyright claims)., CC BY 2.5. Bron op Wikimedia Commons

Oleaceae

Gewone es

Fraxinus excelsior

De gewone es heeft een open kroon en laat veel licht door, tot de essentaksterfte toeslaat. Die schimmelziekte maakt aanplant op dit moment een risico. Plant niet automatisch een es omdat hij inheems is; kijk naar de gezondheid van essen in de buurt.

Loofbomen Nederlandse boomsoorten

Vergelijking (0/3)

Kenmerken

Familie: Oleaceae
Hoogte: 20–35 m
Groeiwijze: Open, opgaande kroon
Standplaats: Volle zon
Grond: Klei, Leem
Water: Hoog
Bloeit: april en mei
Bloemkleur: Groen
Blad: Lancetvormig, Gezaagd, Groen
Vrucht: Geen opvallende vrucht
Schors: Gegroefd
Winterhardheid: Winterhard.
In Nederland: Inheems of lang ingeburgerd

Oorsprong

Europa. In Nederland op vochtige, voedselrijke grond langs beken en op klei.

Voor actuele waarnemingen in Nederland: Verspreidingsatlas en FLORON.

Uiterlijk

Tegenoverstaande, oneven geveerde bladeren en zwarte knoppen. De vruchten zijn platte, gevleugelde nootjes in trossen.

Bladeren

Het blad is lancetvormig, de rand is gezaagd en de kleur neigt naar groen. Gebruik dat in de herkenning op blad.

Bloei en vruchten

Bloeit: april en mei. Vrucht: geen opvallende vrucht. Schors: gegroefd.

Verzorging

Water geven

Een jonge boom op droge grond heeft water nodig. Van nature staat hij vochtig.

Lichtbehoefte

Lichtboom. De kroon is doorzichtig.

Temperatuur

Winterhard. Hij loopt laat uit en mijdt daarmee de laatste vorst deels.

Voeding

Niet.

Grond

Voedselrijk en vochthoudend.

Snoeien

Alleen als het moet, in de rustperiode. Dode takken door essentaksterfte weghalen lost de ziekte niet op.

Onderhoud

Controleer de kroon op dode takken voor je eronder gaat zitten. Aangetaste bomen worden onvoorspelbaar.

Lees ook over standplaats, grondsoort en water geven.

Giftigheid

Niet bekend als ernstig giftig voor mensen. Het stuifmeel kan hooikoorts geven.

Bij een vermoedelijke vergiftiging bij mensen: Nationaal Vergiftigingen Informatie Centrum, 030-274 8888. Bij huisdieren de dierenarts. vergiftigingen.info

Veelvoorkomende problemen

Essentaksterfte

Een schimmel (Hymenoscyphus fraxineus) die kroonsterfte veroorzaakt. Er is geen huismiddeltje. Zieke bomen bij paden en gebouwen laat je beoordelen. Sommige bomen blijven deels vitaal; dat is geen garantie.

Zaailingen

In een zaadjaar veel kiemplanten. In tuinen wieden, in bossen onderdeel van het beheer.

Veelgestelde vragen

Moet je nog een es planten?

In een tuin meestal niet, zolang essentaksterfte lokaal heerst. Voor landschappelijke aanplant volgen beheerders de actuele adviezen van de vakgroep bomen en de overheid, niet een algemeen tuinartikel.

Hoe herken je de ziekte?

Dode scheuten in de kroon, verkleurde bast bij de takaanzet en een ijle top. Andere oorzaken bestaan ook. Een dode tak is geen volledige diagnose.

Loopt de es echt als laatste uit?

Vaak wel, rond mei. Een kale boom in april is nog geen zieke boom. Wacht tot de buren ook in blad staan voor je conclusies trekt.

Gerelateerde soorten

Fagus sylvatica

Beuk

De beuk heeft een gladde grijze stam en een dichte kroon die weinig licht doorlaat. Hij verdraagt snoei als haag, maar een volwassen boom verdraagt geen graafwerk op de wortels en geen opeens blootgelegde stam. Droogte van de laatste jaren laat beuken kwijnen.

Halfschaduw, Volle zon · mei

Foto: Steinbergjohann, CC BY-SA 3.0 at

Acer pseudoplatanus

Gewone esdoorn

De gewone esdoorn zaait zich overal uit waar de bodem voedselrijk is. De kroon wordt groot, de wortels zoeken ver. In natuurlijke bossen op arme grond wordt hij soms bestreden omdat hij andere soorten verdringt. In de stad is hij een sterke laanboom.

Volle zon, Halfschaduw · april en mei

Foto: AnRo0002, CC0

Carpinus betulus

Haagbeuk

Haagbeuk is de praktische haagboom voor mensen die een beukenhaag willen maar nattere grond hebben. Het blad is gezaagd, de stam gegroefd. Als vrijstaande boom wordt hij groot, maar hij laat zich goed in vorm knippen.